In deze tijd vinden mensen het normaal om mechanistische methoden te gebruiken in situaties die alleen oplosbaar zijn als je uitgaat van wisselwerking. Het levert opwarming van het klimaat op, verlies van biodiversiteit, toenemende sociale spanningen, haperende ontwikkelingen bij jonge mensen.
Stichting Sezen houdt zich op beleidsniveau bezig met het perspectief en de competenties om het ontstaan van dit soort problemen te voorkomen. De huidige probleemsituaties verbeteren daarmee.
Uitgaan van wisselwerking vraagt om een andere manier van kijken en doen. Wij maken onderscheid tussen de domeinen Realiteit en Werkelijkheid, om de overgang methodisch herkenbaar en bespreekbaar te maken.
Waar schaduw is, is ook licht. Nu we ervaren dat in westerse culturen zoveel wankelt lijken we er geen weg uit te zien. Of vraagt het heel ander licht, waar je een nieuwe bril voor nodig hebt?
Neem deze bril die we hierbij aanbieden. Wat ga je dan zien?
Domein Realiteit
Wij mensen zijn ontstaan en groeien op in wisselwerking met onze omgeving. Wie vanuit het domein Realiteit de wereld inkijkt beseft dat de omgeving waarin iets ontstaat minstens zo belangrijk is als het leven dat je erin waarneemt. Leven is in wisselwerking zijn: alles wat op aarde leeft is in wisselwerking gedurende 4,5 miljard jaar ontstaan. Het is een kosmisch fenomeen. Mensen ontwikkelen daarin bovendien een speciale, groepssociale verbondenheid met de mensen met wie ze opgroeien. Wie vanuit dit domein werkt en oog heeft voor hoe deze vormen van leven en werken uit wisselwerking ontstaan, zorgt dat die steeds opnieuw kunnen blijven ontstaan.
Domein Werkelijkheid
In het domein Werkelijkheid wordt alles als maakbaar en functioneel beschouwd. Je eigen wensen staan erin centraal. Om die te bereiken zet je ze om in doelen. Je ontwerpt ketens van geordende oorzaak-gevolgrelaties met procedures waarmee je je plannen uitvoert. Het is mechanistisch en wordt in geld en getallen uitgedrukt. Deze vormen komen veel in organisaties en overheden voor en raken ook steeds dieper in de haarvaten van onze samenleving.
Alle regeringsbeleid speelt zich herkenbaar af in het domein Werkelijkheid. Hoe verkeerd dat kan uitpakken zagen we bij de coronapandemie, die we hier als voorbeeldcasus ter herkenning opvoeren.
Een epidemie laat zich niet rationeel beteugelen
Het kabinet ging uit van twee doelen die ze rationeel wilden bereiken. Eerst streefden ze zo min mogelijk besmettingen na. Ze redeneerden: meer contacten geven meer besmettingen en bij meer besmettingen neemt de kans toe dat mensen op de intensive care terechtkomen. Vanuit het beperkte aantal IC-bedden legden ze harde grenzen op in het dagelijks leven. Toen er vaccins waren streefden ze een zo hoog mogelijke vaccinatiegraad na. Dansen met Janssen was een interventie waarbij ‘plezierige wisselwerking’ in het vooruitzicht werd gesteld om mensen te verleiden tot vaccinatie.
De minister van Volksgezondheid noemde het twee jaar van balanceren op een koord, maar de behaalde vaccinatiegraad van 89% was een waanzinnig resultaat. Het zegt dat er wel bezwaren waren gehoord maar dat het gedroomde doel de doorslag gaf. Het kan niemand zijn ontgaan dat het kabinet uitging van het domein Werkelijkheid.
Maar een epidemie laat zich niet rationeel pragmatisch behandelen. Een epidemie ontstaat, verspreidt zich in wisselwerking en kan uitgroeien tot pandemie. Als je dat evolutionaire …
karakter herkent, zorg je dat mensen die in hun omgeving wisselwerking kunnen reguleren, een hoofdrol spelen in de beoordeling van situaties. En die weten dat hoe kleiner de clusters mensen zijn die met elkaar in wisselwerking zijn, des te kleiner de kans op besmetting is.
Vanuit het oogpunt van wisselwerking bereik je maximale bescherming in groepssociale clusters. Dat zijn gezinnen en families. In Afrika kun je goed zien hoe het werkt en hoe ongelooflijk effectief en simpel het is wanneer mensen zelf zorgdragen voor hun naasten. Maar in Nederland werden volwassenen die hun hulpbehoevende ouders in huis haalden voor gek versleten. Het kabinet vond zelfs dat kinderen hun ouders in verzorgings- en verpleeghuizen niet mochten bezoeken, zelfs als die op weg waren naar de dood. Groepssociale betekenisgeving was weg in het beleid.
Er was nog iets weg. In wisselwerking kunnen mensen in korte tijd veel virusdeeltjes oplopen. Die besmetting kan zo groot worden dat hun immuunsysteem de groei van het virus niet kan bijbenen. Mensen kunnen daar de hoogste prijs voor betalen. Bij overleving is het voorstelbaar dat er beschadiging in lichamelijke wisselwerking ontstaat die niet of heel moeilijk heelbaar is. Long-covid was van meet af aan een mogelijkheid die niet werd onderkend omdat niet werd uitgegaan van evolutionair pragmatisme, dat de enig werkende aanpak is bij epidemieën.
In Nederland werkte de uitmuntende presentatie van de premier bij het begin van de epidemie heel goed om mensen wakker te schudden. De drie weken van lock-down ook. Daarna ging het steeds meer mis. De ene interventie en generalisatie na de ander, alsof je op landelijk niveau de wisselwerking tussen mensen in hun eigen omgeving kunt reguleren om risico van infectie te minimaliseren. Een kabinet dat zijn aanpak op wisselwerking baseert, zoekt het juist in schaarse, niet herroepbare voorlichting over risico’s en gedrag.
De focus op doelen ontkent wisselwerking
De gevolgen hiervan zijn ziekmakend. In de parlementaire enquête over de corona-aanpak van het kabinet zei zo ongeveer iedereen die gehoord werd dat de maatregelen niet pasten bij wat in hun omgeving nodig of wenselijk was. Ze hadden dat ook kenbaar gemaakt, maar er was niets mee gedaan. Wie argumenten tegen het overheidsbeleid uitsprak kreeg labels opgeplakt als ondeskundig, tegenstander of opstandige. Die beelden hielden ook in rechtbanken stand. Het bevestigt wat bezig zijn vanuit het domein Werkelijkheid met je doet. Je vervalt al snel tot gedrag waarmee je van alles negeert. Alles moet wijken voor het bereiken van je doel.
Als je van het domein Werkelijkheid gebruikmaakt raakt er van alles weg, wat tot ziekmakende situaties leidt. Vaak is het bereiken van een resultaat alleen mogelijk als je van het domein Realiteit uitgaat. Het gebruik van het domein Werkelijkheid kun je dagelijks zien, horen en ervaren bij de gevestigde orde in de politiek, in de media en bij economen. Reductie van het domein Realiteit ervaren we o.a. in migratievraagstukken, ontwikkelachterstanden bij jongeren, milieu, duurzaamheid en internationale veiligheid.
Je kunt de mechanistische methoden in beleid terugvinden: bijvoorbeeld in Jeugdzorg, de toeslagenaffaire, schadeherstel in Groningen. En ook in dienstverlenende organisaties en sectoren wordt alles projectmatig en systeemgedreven aangepakt: het basisonderwijs, buurtgebonden politiezorg, gemeentelijke organisaties, financiële dienstverlening, gezondheidszorg. De dominantie van het domein Werkelijkheid is kenmerkend geworden voor de Nederlandse cultuur en leidt tot negatieve trends.
Contextgedreven werken en organiseren als medicijn
Als je wisselwerking wilt terugbrengen waar het nu weg is, kun je bij ons terecht. We noemen dit contextgedreven werken en organiseren. We lanceerden het in 2008 in het boek Zijn zij gek of ben ik het? In het Sezen netwerk houdt stichting Sezen zich bezig met het terugbrengen van wisselwerking in bestuur en beleid
Waar licht is, is ook schaduw. Je krijgt dit niet cadeau. Zo’n andere bril vraagt wat van je maar geeft nog veel meer terug. Het verdiept je inzicht en oordeelsvermogen, verbreedt je handelingsrepertoire. Je komt anders in de wereld te staan, krijgt overzicht, en je raakt op andere manieren verbonden met alles en iedereen in je omgeving. Het geeft toekomstperspectief, gemak, geluk.
Wij gidsen je door dit proces en doen dat al meer dan 30 jaar. Je komt het tegen in alles wat we doen en het komt tot uiting in ons netwerk.
Heb je een vraag?
We komen graag met je in contact.
Persoonlijke vrijheid is geen eigenschap van jezelf, maar ruimte die de samenleving geeft. Veiligheid is de zekerheid dat als je valt er iemand is die je helpt opstaan en je de kans geeft het opnieuw te proberen.
Betekenis is zoveel meer dan alleen geld.
We leven duurzaam wanneer de ecologische balans gehandhaafd blijft, en leven niet door ons toedoen uitsterft. Gerechtigheid is allereerst wijsheid en pas daarna voldoen aan wetten en regels. Wijsheid hoort bij politici, leiders en rechters, en vind je bij veel mensen aan de voet van de samenleving.
Democratie is een leefwijze, geen model of systeem. Met een Staat die ordent vanuit de basis naar boven, niet andersom. Mensen voelen zich verantwoordelijk voor elkaar in de omgeving waar ze wonen. Ze beschermen de vormen van leven die daar konden ontstaan.
Vrede en duurzaamheid begint bij ieder van ons. Onze wegwijzers zijn ouders en docenten. Onderwijs is gebaseerd op wisselwerking, de bron van evolutie. Kinderen ontdekken daar het nieuwe brede spectrum en leren ermee lezen, rekenen, schrijven – en zoveel meer. Het geeft kinderen en ons allemaal toekomstperspectief en bestaanszekerheid.
Hoe lukt ons dat?