Onze democratische rechtsstaat is geen democratie meer

Zie meer s
Wim van Dinten
Foto van Magwood photography, Pixabay
Foto van Magwood photography, Pixabay

Wie het debat over de verkiezingsuitslag in de Tweede Kamer heeft gevolgd, interviews daarover bij de NPO bekijkt en kranten leest, voelt hopelijk net als ik het onbehagen groeien. Onbehagen vanwege de vooringenomenheid van een fors deel van de gevestigde orde die moord en brand schreeuwt. Zo plaatste de Volkskrant op 18 december een bijdrage van Bas Bijlsma met de kop ‘Stop het slaapwandelen richting autocratie. Houd de PVV en Wilders buiten de macht.’ Wat in al die reacties opvalt is dat ze de huidige democratische rechtsstaat als ijkpunt kiezen en denken dat die een democratie is. Maar is dat ook het geval?

“Er ontstond een politieke onderhandelingscultuur tussen representanten van de gevestigde orde en mensen die burgers aan de voet van de samenleving vertegenwoordigden.”

In een democratie delen mensen hun omgeving met elkaar en voelen zich daarvoor verantwoordelijk. Ze gebruiken het recht om conflicten op te lossen en misstanden tegen te gaan. In die democratie kiezen ze uit hun eigen midden vertegenwoordigers om op bovenlokaal niveau te regelen wat ze op lokaal niveau niet voor elkaar kunnen krijgen. Elke hogere laag dient helpend te zijn aan de lagen eronder. Bepalend is dat elke lagere laag die helpende houding daadwerkelijk ervaart. Dit vertrekpunt is in de Amerikaanse democratische structuur het gemakkelijkst te herkennen. In Europa moesten burgers zich ontworstelen aan aristocraten, landeigenaren en kerkelijke instituten om van hun eigen omgeving uit te kunnen gaan. Er ontstond een politieke onderhandelingscultuur tussen representanten van de gevestigde orde en mensen die burgers aan de voet van de samenleving vertegenwoordigden. Die onderhandelingscultuur hebben we tot aan de dag van vandaag.

“De Tweede Kamer lijkt meer op een groep systeemontwerpers die over systeemspecificaties kibbelen en bedenken wat burgers verlangen of nodig hebben.”

Wie naar Nederland kijkt, en om het even elke andere westerse maatschappij, kan niet anders concluderen dan dat het democratisch gehalte van de democratische rechtsstaat verloren is gegaan. In alle statelijke structuren worden wetten, regels en systemen ontworpen en geïmplementeerd, waar overheden ook nog op handhaven. De Tweede Kamer lijkt meer op een groep systeemontwerpers die over systeemspecificaties kibbelen en bedenken wat burgers verlangen of nodig hebben. De ambtelijke wereld ontwikkelt daarvoor modellen die als grondslag van wetgeving en systemen dienen. Geld en getallen zijn de dimensies waarin betekenis wordt uitgedrukt. Organisatieadviseurs hebben er hun verdienmodel van gemaakt. Kijk in de zorg, het onderwijs, de Nationale Politie, de financiële sector waar deze vorm van organiseren gemeengoed is. Wie vastloopt en de rechter opzoekt merkt dat die in formalisme is ingevangen.
Daarnaast hebben nationale media grote moeite het lokale serieus te nemen. Ze leggen hun oor vooral te luisteren bij de formele vertegenwoordigers van de democratische rechtsstaat. Is het luiheid, een gebrek aan interesse in de verhalen van wat mensen overkomt? Het duidt ook een structureel defect. De democratie wordt door de gevestigde orde in taal beleden, maar met haar gedrag holt ze die zelf uit.

“Veel kiezers kunnen er niet meer tegen dat ze als stemvee worden beschouwd waar politici na de verkiezingen geen rekening mee hoeven te houden.”

Wilders heeft zich tegen de huidige democratische rechtsstaat verzet. Hij deed dat in een taal en met gedrag die niet passen in een sterk gereguleerde staat, en stelde wel steeds centraal wat inwoners nodig hebben en waar ze naar verlangen. In 2023 waren mensen de politici en groepen die de democratische rechtsstaat als een soort religie uitdragen zo zat, dat 2,5 miljoen van hen voor hem kozen.
En ja, er zitten hiaten, oppervlakkigheden en discriminatie in wat Wilders zegt. Maar veel kiezers kunnen er niet meer tegen dat ze als stemvee worden beschouwd waar politici na de verkiezingen geen rekening mee hoeven te houden. Hun stem op Wilders is de mildste vorm van verzet.

Deel deze post
Wim van Dinten
Wim van Dinten ontdekte dat er patronen bestaan in de manier waarop mensen betekenis geven en hoe dit hun oordeel en gedrag bepaalt. In Met gevoel voor realiteit (2002) liet hij zien hoe die patronen in evolutie tot stand komen en wat de invloed is van de context waarin mensen leven. In 2001 richtte hij samen met Imelda Schouten stichting Sezen op, waarin zijn gedachtegoed is ondergebracht en verder wordt ontwikkeld. Hij is bekend om de manier waarop hij bij behandeling van vraagstukken waarnemingen en perspectieven met elkaar verbindt en alternatieven ziet.
Lees andere s:
Kan ik bij jullie een opleiding volgen?
Bij Sezen Academy vind je opleidingen waarin onze ervaringen en gedachtengoed van de afgelopen 30 jaar zijn verwerkt.
Geven jullie lezingen of adviezen?
Wij geven op aanvraag lezingen. Hiervoor kan je het beste even contact opnemen via telefoon 0343 595801 of mail naar sezen@sezen.nl.
Waar vind ik jullie boeken?
Je vindt onze boeken hier.
Waar kan ik meer lezen over de onderwerpen op deze site?
Deze boeken bieden achtergronden en verdieping. Je kunt ook een kijkje nemen in de grabbelton.
Hoe kan ik jullie activiteiten en nieuwe vlogs volgen?
Je kunt je abonneren op ons YouTube-kanaal of ons volgen via LinkedIn, Facebook en Twitter. Daarnaast versturen wij een paar keer paar jaar een nieuwsbrief waar je je voor kunt inschrijven.
Ik zou graag kennismaken.
Laat ons weten waar je het over wilt hebben (bijv. studie, afstudeeronderzoek, nieuw initiatief). Stuur een mailtje naar sezen@sezen.nl.
Geven jullie adviezen aan organisaties?
Voor organisatieadvies en selectie van mensen voor organisaties kun je terecht bij Bascole.
Ik heb een andere vraag.
Voor alle andere vragen, bel 0343 595801 of mail naar sezen@sezen.nl.
Ik heb het gevoel dat ik ben vastgelopen of daartegenaan zit. Kan jullie mij op weg helpen naar een nieuw toekomstperspectief?
Wij helpen je graag verder via onze coaches in het Centrum voor Perspectief Ontwikkeling. Voor een eerste antwoord op die vragen en een triage staan onze mensen voor je klaar via 0343 595805. Of je richt je tot ons per mail (perspectief@CVPO.nl).

Vragen

Accordion Content
Deze boeken bieden achtergronden en verdieping. Je kunt ook een kijkje nemen in de grabbelton.
Je kunt je abonneren op ons YouTube-kanaal of ons volgen via LinkedIn, Facebook en Twitter. Daarnaast versturen wij een paar keer paar jaar een nieuwsbrief waar je je voor kunt inschrijven.
Je vindt onze boeken hier.
Bij Sezen Academy vind je opleidingen waarin onze ervaringen en gedachtengoed van de afgelopen 30 jaar zijn verwerkt.

Voor organisatieadvies en selectie van mensen voor organisaties kun je terecht bij Bascole.

Wij geven op aanvraag lezingen. Hiervoor kan je het beste even contact opnemen via telefoon 0343 595801 of mail naar sezen@sezen.nl.
Wij helpen je graag verder via onze coaches in het Centrum voor Perspectief Ontwikkeling. Voor een eerste antwoord op die vragen en een triage staan onze mensen voor je klaar via 0343 595805. Of je richt je tot ons per e-mail (perspectief@CVPO.nl).
Laat ons weten waar je het over wilt hebben (bijv. studie, afstudeeronderzoek, nieuw initiatief). Stuur een mailtje naar sezen@sezen.nl.
Voor alle andere vragen, bel 0343 595801 of mail naar sezen@sezen.nl.

Welke cookies mogen we plaatsen?

Deze site gebruikt cookies om goed te werken. Ze verzamelen nooit ongevraagd persoonlijke informatie.

Wil je op de site filmpjes en social media gebruiken? Dan plaatsen derde partijen cookies waarmee ze je surfgedrag kunnen volgen. Op YouTube en in je eigen browser regel je instellingen om dat (deels) af te schermen.